Elke ‘dieetveteraan’ zal het beamen: van diëten val je niet af. Niet zozeer van het dieet zelf – want van vrijwel elke afslankmethode val je ook daadwerkelijk af – maar in de meeste gevallen stop je toch een keer met het dieet. Omdat het te eenzijdig is, omdat je op gewicht bent, omdat je er geen zin meer in hebt, omdat er iets in je leven gebeurt waardoor lijnen geen prioriteit meer heeft. Weer ‘gewoon’ gaan eten, betekent in de meeste gevallen ook weer aankomen. “Als diëten zouden werken, zou je ze maar één keer hoeven volgen,” zegt psychoanalytica Susie, beroemd geworden door het boek Fat is a feminist issue, haar sessies met prinses Diana, die ze behandelde voor boulimia en momenteel druk met een rechtszaak tegen Weight watchers international. “Toen ik me bij de Weight watchers meldde, kreeg ik te horen dat 97 procent van de deelnemers echte ‘diëters’ waren. Dan werkt het dus niet. De hele dieetindustrie zegt: ‘We hebben de oplossing voor je!’ Maar die oplossing promoot indirect vaak compulsive eating, oftewel dwangmatig eten. Zo’n advertentie is in feite gewoon valse informatie.”
Hongerstand Compulsive eating is een breed begrip. Het staat volgens Susie voor ‘niet eten omdat je honger hebt, maar eten volgens bepaalde regels, die je vervolgens breekt’. “Je neemt je bijvoorbeeld voor geen snoep of koolhydraten te eten en komt dan in opstand waardoor je juist snakt naar snoep of koolhydraten. Of je telt geobsedeerd calorieën, of je eet geen gekookt voedsel meer. Al die regeltjes werken het idee in de hand dat voeding ‘slecht’ of ‘gevaarlijk’ is. Jezelf voedsel onthouden is bijna een garantie voor rebellie en naar een pak gevulde koeken grijpen. Het is vrij simpel: van diëten word je dik. Je valt er wel van af, maar het doet niets voor je eetgewoonten.
Ik richt me op Weight watchers omdat zij de bekendste en lucratiefste dieetclub zijn, maar voor alle methoden geldt dat ze geen connectie leggen met factoren als honger of bevrediging. Er is sterk bewijsmateriaal dat als je je lichaam steeds in de ‘hongersnood-stand’ zet zoals bij afslanken, je stofwisseling in de war raakt. Normaal past die zich aan om een normaal gewicht te behouden, maar bij iemand die steeds maar op dieet is, werkt dat systeem niet meer goed.”
Voorraadje
Die verwarde stofwisseling werkt zo: volg je een dieet, dan eet je tijdelijk minder dan je verbrandt. Daar slank je van af, maar het lichaam is hier helemaal niet van gediend. Het lichaam heeft namelijk graag een voorraadje voor noodgevallen. Als je weinig energie binnenkrijgt, schakelt je stofwisseling naar een lage stand. Ga je weer gewoon eten, dan staat je stofwisseling dus nog op dat lage pitje en kom je in rap tempo weer aan. Dat je na een dieet vaak zelfs meer aankomt dan je bent afgevallen, komt omdat het gevoel van verzadiging door lijnen verstoord raakt. Susie wijt dat voor een groot deel aan de verziekte relatie die veel vrouwen met eten hebben: “Mensen vragen aan mij: hoe zou een gezonde vrouw dan moeten eten? Ik zeg dan: ‘Hoe moet een gezonde vrouw plassen?’ Ze moet plassen als ze aandrang voelt, en niet volgens bepaalde regels. Zoals ze ook gewoon zou moeten eten als ze honger heeft.”
Vezels tellen
Weight watchers international reageert minzaam op de aanstaande aanklacht waarin miljoenen euro’s geëist gaat worden: “We waarderen Susie Orbachs wens om vrouwen duidelijk te maken dat er op het gebied van duurzaam gewichtsverlies geen makkelijke oplossingen zijn. Haar kritiek op ons is echter onterecht. Onderzoek wijst uit dat onze aanpak effectief is. Een studie die is gepubliceerd in het International journal of Obesity (zwaarlijvigheid) wijst uit dat mensen die via Weight watchers afvallen minder kans hebben weer aan te komen. Dat komt omdat onze methode verder gaat dan calorieën en vet en vezels tellen, maar mensen ook helpt hun gedrag te veranderen, gezonder te eten en meer te bewegen in een ondersteunende omgeving.”
Beetje zwaar?
Afhakers (en daarvan telt ook Weight watchers er velen) zullen daar anders over denken, maar op zich zijn de Watchers als systeem zo verkeerd nog niet: positief is bijvoorbeeld hun insteek dat je gewoon alles mag eten, maar dat het om de porties gaat. Waar zowel zij als Susie Orbach echter aan voorbij gaan, is het grote verschil tussen een paar kilo te zwaar (de groep waar de ‘balansdaghype’ op is gericht) en veel te zwaar zijn. Mensen uit die laatste groep hebben in de meeste gevallen elk denkbaar dieet al geprobeerd, waardoor het steeds moeilijker is geworden het natuurlijke gevoel van ‘honger’ en ‘verzadiging’ te voelen. Iedereen die wel eens op dieet is geweest, weet hoe moeilijk het is slechts een paar kilo af te vallen: bijvoorbeeld vijftien kilo wegwerken is ronduit ontmoedigend. Deze mensen voelen zich vaak niet op hun gemak in een sportschool, vinden sporten soms ook niet prettig omdat het pijn doet en zijn vaak emotie-eters. Voor hen gaat Susie’s stelling: ‘Eten als je honger hebt’ niet echt op, omdat verdriet, stress of vreugde hen ook naar eten doen verlangen.
Gezond gewicht
Wel heeft ze een punt als ze zegt dat je niet achter elke dieethype moet aanhollen. Het maakt niet uit of je een beetje te dik of veel te dik bent: een gezond gewicht draait altijd om gezond en regelmatig eten in combinatie met voldoende bewegen. Wat een gezond gewicht is, is voor iedereen weer anders. Even kort door de bocht: een dikkerd die niet rookt, nauwelijks drinkt, geen rood vlees eet en elke dag twee uur met de hond loopt, kan gezonder zijn dan een slanke stresskip die leeft voor biefstuk en hardlopen.
Een gezond gewicht wordt niet zozeer bepaald door statistieken of een kledingmaat, maar door je bouw, je bloeddruk en cholesterolgehalte, de plek waar het meeste vet zit en de manier waarop je in het leven staat. “Niet één dieet vertelt je dat,” zegt Susie. “Het is een grote grap, ze draaien allemaal om ‘dit wel’ en ‘dat niet’, ze verkopen allemaal het idee dat je leven een stuk beter zal worden als je eraan meedoet en dat is niet zo. Als dat wel zo was, zou niemand nog te dik zijn.”
Schuldig
Niet alleen Susie heeft haar twijfels bij de dieetindustrie, ook steeds meer voedingsdeskundigen en psychologen zetten vraagtekens bij diëten als methode om af te vallen. ‘Vergeet diëten, de kans is groot dat het een vicieuze cirkel teweeg brengt van sombere gevoelens en vreetbuien,’ stelt de British psychological society naar aanleiding van een onderzoek. ‘Zeven van de tien vrouwen op dieet zouden gelukkiger zijn als ze zichzelf zouden kunnen accepteren.’ “Als mensen gedurende langere tijd hun voedselinname konden beperken, zouden ze afvallen,” zegt psychologe Jane Ogden. “Maar dat lukt haast niet. Op dieet ben je de hele tijd met eten bezig. Elke keer als je iets eet, voel je je schuldig. Je wordt down en daarmee vergroot je de kans op troosteten.” Susie is het daar mee eens: “De hele dieetindustrie draait op zelfhaat van mensen die beter verdienen. Diëten komen en gaan en beïnvloeden het emotionele welzijn van miljoenen die worden meegezogen in de afslankdroom. Het is tijd daar iets tegen te doen.”
Alle vormen en maten
Het was een van de redenen voor haar om een positie als adviseur voor de Dove-campagne ‘Echte schoonheid’ te accepteren. “De laatste dertig jaar is een enorme aanslag gepleegd op vrouwenlichamen,” zegt Susie. “Mijn moeder moest als jonge twintiger aantrekkelijk zijn om een man te krijgen, tegenwoordig moet je aantrekkelijk zijn van je zesde tot – hoe oud is Joan Collins? Het heeft iets bevrijdends dat seksualiteit niet verdwijnt met de jaren, maar het is ook krankzinnig dat je je moet conformeren aan onhaalbare schoonheidsidealen.
De marketing- en stijlindustrie heeft daar volgens mij een veel grotere rol in dan mannen: de industrie wil je wijsmaken dat glamour te koop is als iedereen maar gewoon dezelfde maat heeft. Ik zie liever verzorgde vrouwen in alle vormen en maten die kleren op een actievere manier showen, dan de vervelende ‘kijk eens naar mij’-manier. Ik ben de eerste om te zeggen dat je het waard bent om goed voor jezelf te zorgen en gezond te eten. Stoppen met diëten is daarin de eerste stap.”
Als diëten dik maakt, wat helpt dan wel?
Eerlijk zijn. Ben je een emo-eter, dan zal (gedrags)therapie meer voor je doen dan welk dieet ook.
Resetten. Ben je meer een ‘gewoonte-diëter’ (‘Ik moet er nu toch weer eens wat aan gaan doen’), dan is het zaak eerst je ‘honger-’ en ‘volreflex’ te resetten. Dat doe je door ongeveer twee weken normaal te eten: ga uit van ongeveer 1600-1700 calorieën, verdeeld over drie complete maaltijden, liefst zonder tussendoortjes: te veel eetmomenten op een dag kunnen de hongerreflex ook verstoren.
Iets minder eten. Na tien tot veertien dagen zul je beter weten hoe ‘honger’ voelt, bovendien kan het een aangename ontdekking zijn dat je op een stevig ontbijt met gemak de lunch haalt. Wil je afvallen, laat je calorische waarde dan zakken tot ongeveer 1400 calorieën per dag: niet minder, want dan gaat je stofwisseling weer in de paniekstand.
Niet sporten. Ga niet als een dolle sporten, want daar krijg je ook maar extra trek van: liever normaal bewegen (lopen, fietsen) met iets meer inspanning (vijf à tien minuten extra). Zo verleg je de verhouding tussen inname en verbranding geleidelijk, waardoor het beter vol te houden is en je kans van slagen veel groter is.
Honger of dorst?
De trek- en dorstreflex lijken veel op elkaar, vandaar dat honger en dorst vaak door elkaar worden gehaald. Een manier om niet te snel je honger te stillen, is eerst iets drinken. Heb je na tien minuten nog steeds trek, dan is het honger. Zo niet, dan was het dorst. Goed om te weten: water drinken is goed voor je bloedvolume en organen, maar doet niets tegen de trek, omdat het als maagvulling niets voorstelt. Heb je moeite om de perioden tussen de normale eetmomenten te overbruggen, dan houden thee en drinkbouillon je smaakpapillen, maag en hersens aangenamer bezig. In de eerste plaats zijn ze warm zodat je er minder snel van drinkt en je lichaam langer een teken krijgt dat er wat binnenkomt, zodat het eerder het signaal ‘genoeg’ afgeeft. En in de tweede plaats bevatten ze meer smaak, een manier om het genotcentrum in de hersenen (even) te foppen.
Laat je niet gek maken
De goede wil is er: liefst 1 miljoen Nederlanders ondernemen gezamenlijk vier miljoen pogingen per jaar om gewicht kwijt te raken. De lat ligt daarbij hoog. Mensen met een gezond gewicht willen gemiddeld 6,8 kilo afvallen, mensen met overgewicht 15,6 kilo. Dat komt neer op respectievelijk negen en zestien procent van het gemiddelde lichaamsgewicht.
Terwijl vijf tot tien procent al voldoende is ter voorkoming of verkleining van gezondheidsproblemen. Laat je dus niet gek maken door het idee dat je alleen goed bezig bent als je véél afvalt: weeg je honderd kilo en weet je dat op een gezonde manier terug te brengen tot 95 kilo, dan is dat al winst.
Kijk verder
Of je nu een groepscursus wilt volgen of liever in je eentje je eetpatroon doorgrondt, www.nooitmeeropdieet.nl van Angèle Bakker helpt je verder op weg. Een vergelijkbaar programma is www.wegmetdeweegschaal.nl van Meijke van Herwijnen. In beide gevallen leer je niet alleen in je lijf en calorie-inname te kijken, maar ook in je hoofd en in je hart. Susie Orbach is een van de drijvende krachten achter http://anybody.squarespace.com, een (Engelstalige) site die zich verzet tegen de eenzijdige manier waarop vrijwel alleen heel dunne vrouwen in de media te zien zijn. Volgens haar is er een collectieve hersenspoeling gaande om vrouwen onzeker te maken. Soms al heel jong, zoals met roze truitjes voor een baby van drie maanden, met de opdruk: ‘Heb ik hier een dikke kont in?’
Wil jij je je mening geven?
Van diëten word je dik: waar of niet waar? Ga naar www.vriendin.nl en laat je berichtje achter bij ‘Openhartig’.
